✍️ دیاکو شفیعی
ایران در سالهای اخیر شاهد موج فزایندهای از نقض حقوق بشر بوده است، به ویژه در استانهای کوردستان که سرکوب اقلیتها به یک سیاست سیستماتیک تبدیل شده است.
همزمان با دهم دسامبر، روز جهانی حقوق بشر، آمارها و گزارشهای میدانی نشان میدهد که واقعیت حقوق بشر در ایران فاصلهای عمیق با استانداردهای جهانی دارد.
حق زندگی، آزادی بیان، تجمع و فعالیت مدنی، و حتی دسترسی به عدالت قضایی برای بسیاری از شهروندان به شکل سیستماتیک نقض میشود.
گزارشهای سازمانهای حقوق بشری حاکی از آن است که تنها در ماه نوامبر ۲۰۲۵، بیش از صد نفر در ایران بازداشت شدهاند و بخش بزرگی از آنان شهروندان کورد هستند. استانهای کوردستان بیشترین نرخ بازداشت را ثبت کردهاند. این بازداشتها غالبا بدون احضاریه قانونی، بدون دسترسی به وکیل و بدون اطلاع خانوادهها انجام میشود و بازداشتشدگان برای هفتهها در بلاتکلیفی و فشار امنیتی به سر میبرند. بسیاری از بازداشتشدگان فعالان مدنی، معلمان، دانشجویان و شهروندان عادی هستند که تنها به دلیل اعتراض مدنی یا فعالیت صنفی هدف قرار گرفتهاند.
همزمان با افزایش بازداشتها، اعدامها نیز در ایران شدت یافته است. گزارشها نشان میدهند که تنها در سال ۲۰۲۴ بیش از ۹۰۰ نفر اعدام شدهاند و کە بیشترین تعداد آن؟مربوط بە شهروندان کورد بوده است. در سال ۲۰۲۵ نیز بیش از ۱۱۰۰ اعدام ثبت شده است، که بخش قابل توجهی از آنان متعلق به اقلیتهای ملی است. اعدامها سیاسی عمدتا تحت عناوین امنیتی مانند «محاربه»، «افساد فیالارض» یا «جاسوسی» صورت میگیرند و غالبا بدون محاکمه منصفانه، با اعترافات اجباری یا شکنجه، و با کمترین شفافیت حقوقی اجرا میشوند.
کوردستان، بهویژه پس از جنگ دوازدە روزە اسرائیل ورژیم ایران به مرکز تمرکز سرکوب تبدیل شده است. در این دوره بیش از ۲۵۰ شهروند کورد بازداشت و چندین نفر اعدام یا در جریان بازداشت جان خود را از دست دادهاند. خانوادهها از سرنوشت عزیزانشان بیخبرند و امکان هیچ پیگیری قانونی یا رسانهای برای آنان فراهم نیست. این شرایط نشان میدهد که سرکوب نه تنها حقوق مدنی و سیاسی، بلکه حق زندگی، حق عدالت و حق برابری را نیز به شکل سیستماتیک نقض میکند.
از منظر تحلیلی، تشدید سرکوب در کوردستان و دیگر مناطق اقلیت بخشی از الگویی قدیمی است، حکومت ایران در دورههای بحران یا فشار بینالمللی به جای گفتوگو، از ابزارهای امنیتی و قضایی برای خاموش کردن هر صدای منتقد استفاده میکند. اتهامات امنیتی و اعدامهای دستهجمعی، نه تنها وسیلهای برای حذف مخالفان، بلکه ابزاری برای ایجاد ترس عمومی هستند.
این وضعیت یک بحران حقوق بشری عمیق است که قربانیان زیادی بر جای میگذارد و جامعه را به سکوت و ناامنی میکشاند. روز جهانی حقوق بشر فرصتی است تا صدای کسانی باشیم که صدایشان خاموش شده، روایت خانوادههای داغدار را منعکس کنیم و خواستار آزادی بازداشتشدگان، لغو اعدامها و شفافیت قضایی باشیم. تا زمانی که بازداشتهای خودسرانه و اعدامهای سیاسی ادامه دارد، سخن گفتن از حقوق بشر در ایران تنها یادآوری یک آرمان نقضشده خواهد بود.